Maj jest miesiącem poświęconym budowaniu świadomości na temat guzów mózgu – chorób, które mimo stosunkowo rzadkiego występowania, należą do największych wyzwań współczesnej neuroonkologii. Choć medycyna coraz lepiej rozumie biologiczne mechanizmy tych chorób, a rozwój diagnostyki molekularnej, neurochirurgii i leczenia spersonalizowanego daje pacjentom więcej możliwości terapeutycznych niż jeszcze kilkanaście lat temu, nadal pozostają nowotworami wymagającymi szybkiej diagnostyki, leczenia w wyspecjalizowanych ośrodkach i wielodyscyplinarnej opieki.
Rzadkie, ale wymagające
Choć nowotwory mózgu nie należą do najczęściej diagnozowanych nowotworów, ich znaczenie kliniczne pozostaje bardzo duże. Wpływają one nie tylko na stan zdrowia pacjenta, ale również na jego funkcjonowanie poznawcze, emocjonalne i społeczne. Guzy rozwijające się w obrębie ośrodkowego układu nerwowego mogą oddziaływać na pamięć, mowę, koncentrację, reakcje czy sprawność ruchową – często już na wczesnym etapie choroby.
Według danych GLOBOCAN 2022 Międzynarodowej Agencji Badań nad Rakiem (IARC), w 2022 roku na świecie odnotowano około 322 tysiące nowych przypadków nowotworów mózgu, a ponad 248 tysięcy osób zmarło z ich powodu. Nowotwory mózgu zajmują obecnie 19. miejsce pod względem liczby zachorowań i 12. miejsce pod względem liczby zgonów wśród wszystkich nowotworów.[1]
Jak wynika z raportu „Nowotwory złośliwe mózgu – analiza epidemiologiczna” opracowanego na podstawie zasobów międzynarodowych baz danych i Krajowego Rejestru Nowotworów, w Europie najwyższe wskaźniki zachorowalności obserwuje się obecnie w Islandii, krajach bałkańskich oraz państwach bałtyckich.[2] Epidemiologia nowotworów mózgu różni się w zależności od regionu świata. Wyższe wskaźniki zachorowalności obserwuje się przede wszystkim w krajach wysoko rozwiniętych.[3]
Zachorowalność na nowotwory mózgu rośnie po 30. roku życia osiągając maksimum w ósmej dekadzie życia. Dane europejskie pokazują również, że nowotwory ośrodkowego układu nerwowego występują około 30–40% częściej u mężczyzn niż u kobiet.[4]
W Polsce zachorowalność na złośliwe nowotwory mózgu oszacowano na około 6,7 na 100 tysięcy mieszkańców, czyli wyraźnie powyżej średniej światowej.[5] Oznacza to, że choroba dotyka nawet 2375 osób rocznie.
3 na 4. nowotwory złośliwe mózgu to glejaki
Największą grupę złośliwych nowotworów mózgu stanowią glejaki. To nowotwory rozwijające się z komórek glejowych, które odpowiadają za wspieranie i ochronę neuronów. Z narodowych danych wynika, że glejaki stanowiły około 75% wszystkich zgłoszonych zachorowań na złośliwe nowotwory mózgu w Polsce w 2022 roku.
Część glejaków rozwija się powoli przez wiele lat, inne charakteryzują się bardzo dynamicznym wzrostem i dużą skłonnością do naciekania okolicznych struktur mózgu. Komórki nowotworowe mogą przenikać do zdrowej tkanki nerwowej, utrudniając całkowite usunięcie guza. To właśnie naciekowy charakter tych nowotworów sprawia, że ich leczenie bywa szczególnie trudne.
Objawy zależą od lokalizacji guza
Objawy nowotworów mózgu mogą być bardzo różnorodne i zależą przede wszystkim od umiejscowienia zmiany oraz tempa jej wzrostu. Czy istnieje jeden wspólny sygnał, który powinien wzbudzić naszą czujność?
„Warto zwrócić uwagę na pojawienie się silnych bólów głowy – u osoby, która wcześniej ich nie miała, a także wtedy, gdy stały się one bardziej nasilone i pojawiły się również wymioty. Niektóre guzy, szczególnie umiejscowione w płatach czołowych, mogą powodować zmiany osobowości, problemy z pamięcią, koncentracją czy rozkojarzenie” – podkreśla polski ekspert związany z klinika Mayo w Arizonie, prof. Maciej Mrugała, w najnowszym wywiadzie dla Wprost.
Objawy neurologiczne nie muszą oznaczać nowotworu mózgu, jednak ich nagłe pojawienie się, nasilanie lub utrzymywanie się przez dłuższy czas wymaga konsultacji lekarskiej i odpowiedniej diagnostyki.
Wsparcie dla pacjenta
Jeśli towarzyszysz osobie, która choruje na guza mózgu, bądź przy niej. Nie musisz mieć gotowych odpowiedzi, rozwiązań ani pocieszeń. Możesz po prostu usiąść obok i powiedzieć: „Nie wiem, co powiedzieć, ale jestem tu z Tobą”. Cisza, która nie jest ucieczką, daje choremu przestrzeń na oswojenie się z własnymi myślami.
Słuchaj zamiast doradzać. Pozwól bliskiemu mówić o tym, co czuje – o lęku, złości czy bezsilności. Unikaj dawania szybkich rozwiązań lub opowiadania historii o innych chorych. Największą pomocą jest poczucie, że jego emocje są przyjęte i nie muszą być natychmiast „naprawione”.
Diagnoza nowotworu mózgu często wiąże się z lękiem przed utratą kontroli nad własnym życiem. Staraj się nie wyręczać bliskiego we wszystkim na siłę. Pytaj: „Czy chcesz, żebym Ci w tym pomógł, czy wolisz zrobić to sam?”. Pozwolenie na decydowanie o sobie, nawet w małych sprawach, jest bardzo wspierające.
Wspieranie kogoś w tak trudnej sytuacji jest wyczerpujące. Abyś mógł być oparciem dla bliskiego, musisz mieć zasoby. Znajdź przestrzeń na własny odpoczynek i rozmowę z kimś, kto wesprze Ciebie.
[1] gco.iarc.who.int (dostęp 15.05.2026)
[2] Raport „Nowotwory złośliwe mózgu – analiza epidemiologiczna”, wrzesień 2025, onkologia.org.pl (dostęp 16.05.2026)
[3] pmc.ncbi.nlm.nih.gov (dostęp 16.05.2026)
[4] Raport „Nowotwory złośliwe mózgu – analiza epidemiologiczna”, j.w.
[5] Standaryzowany współczynnik zachorowalności na świecie wynosi około 3,5 na 100 tysięcy mieszkańców, natomiast umieralność około 2,6 na 100 tysięcy.
