Z okazji Światowego Dnia Walki z Rakiem Komisja Europejska – we współpracy z Międzynarodową Agencją Badań nad Rakiem (IARC) – opublikowała 5. edycję Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem. Dokument zawiera zestaw 14 praktycznych wskazówek opartych na aktualnych, zweryfikowanych dowodach naukowych, które każdy z nas może stosować w codziennym życiu.
Czym jest Europejski Kodeks Walki z Rakiem?
To inicjatywa zapoczątkowana w 1987 roku przez Komisję Europejską. Kolejne edycje (1994, 2003, 2014 i 2025) były opracowywane we współpracy z ekspertami IARC oraz niezależnymi specjalistami z całej Europy.[1] Celem Kodeksu jest przekładanie aktualnej wiedzy naukowej na konkretne, zrozumiałe i możliwe do wdrożenia zalecenia dla osób w każdym wieku – niezależnie od miejsca zamieszkania, statusu społecznego czy wykształcenia.
Obecna edycja jest pierwszą, która – obok wskazówek dla jednostek – zawiera również rekomendacje dla decydentów i rządów. Podkreśla tym samym, że skuteczna profilaktyka wymaga zarówno osobistych wyborów, jak i sprzyjającego środowiska prawnego, społecznego i ekonomicznego.[2]
14 zaleceń Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem i ich zastosowanie w praktyce[3]:
- Nie pal i nie używaj tytoniu w żadnej formie.
Palenie odpowiada za ok. 27% zgonów z powodu nowotworów w Europie.[4] Rzucenie palenia przynosi korzyści zdrowotne w każdym wieku. - Stwórz dom wolny od dymu tytoniowego.
Bierne palenie zwiększa ryzyko raka płuca i innych nowotworów – szczególnie u dzieci. - Utrzymuj prawidłową masę ciała.
Nadwaga i otyłość zwiększają ryzyko m.in. raka jelita grubego, piersi (po menopauzie), trzonu macicy czy trzustki. - Postaraj się o aktywność fizyczną każdego dnia.
Regularny ruch (np. szybki spacer 30 minut dziennie) zmniejsza ryzyko wielu typów nowotworów i pomaga regulować masę ciała. - Stosuj zdrową dietę.
Jedz dużo warzyw, owoców i pełnych ziaren; ogranicz czerwone i przetworzone mięso, produkty wysokoprzetworzone i nadmiar soli. - Ogranicz spożycie alkoholu.
Nie ma bezpiecznej dawki alkoholu w kontekście ryzyka nowotworów – im mniej, tym lepiej. - Karmienie piersią zmniejsza ryzyko raka piersi.
Jeśli to możliwe, warto rozważyć karmienie piersią jak najdłużej. - Unikaj nadmiernej ekspozycji na promieniowanie słoneczne.
Chroń skórę, zwłaszcza dzieci; unikaj solariów. - Chroń się przed czynnikami rakotwórczymi w miejscu pracy.
Przestrzegaj zasad BHP i korzystaj z dostępnych zabezpieczeń. - Sprawdź poziom radonu w domu i ogranicz jego stężenie.
Radon jest drugą – po paleniu – przyczyną raka płuca w Europie. - Ogranicz narażenie na zanieczyszczenie powietrza.
Smog zwiększa ryzyko raka płuca i innych chorób – znaczenie mają zarówno działania indywidualne (np. korzystaj z transportu publicznego, wybieraj spacer lub jazdę na rowerze zamiast samochodu), jak i systemowe. - Zadbaj o szczepienia ochronne i przeciwdziałaj zakażeniom rakotwórczym.
Szczepienie przeciw HPV chroni przed rakiem szyjki macicy i innymi nowotworami związanymi z tym wirusem. Badaj się i w razie potrzeby podejmuj leczenie na wirusowe zapalenie wątroby typu B i C, zakażenie ludzkim wirusem niedoboru odporności (HIV) oraz bakterię Helicobacter pylori. - Świadomie podchodź do tematu hormonalnej terapii zastępczej (HTZ).
Hormonoterapia może zwiększać ryzyko niektórych nowotworów, dlatego decyzje o jej włączeniu i kontynuowaniu powinny być podejmowane indywidualnie z lekarzem. - Korzystaj z badań przesiewowych w ramach programów populacyjnych.
Mammografia, cytologia czy badania w kierunku raka jelita grubego ratują życie poprzez wczesne wykrycie niepokojących zmian.
Obierz właściwy kierunek
Im więcej zaleceń wdrażasz, tym realnie zmniejszasz ryzyko zachorowania na raka. Czasem może być to decyzja duża, jak rzucenie palenia czy zrezygnowanie z alkoholu. Innym razem mniejsza, ale powtarzalna – spacer zamiast jazdy samochodem, zamiana przetworzonego mięsa na roślinne źródła białka czy udział w badaniu przesiewowym.
Jest po co się starać! Według ekspertów nawet około 40% przypadków nowotworów można zapobiec dzięki skutecznej profilaktyce i ograniczeniu ekspozycji na znane czynniki ryzyka.[5]
Tymczasem nowotwory wciąż stanowią narastające obciążenie i są poważnym wyzwaniem zdrowia publicznego: w 2022 roku w Unii Europejskiej z powodu nowotworów zmarło ok. 1,3 mln osób, a prognoza demograficzna zakłada, że liczba nowych diagnoz ma wzrosnąć do 2040 r. o ok. 18%, a zgonów o 26%. Szacunkowe koszty ekonomiczne związane z nowotworami w unii przekraczają 93 mld euro rocznie.[6]
W kontekście zmiany sytuacji Europejski Kodeks Walki z Rakiem może być jednym z najważniejszych narzędzi profilaktyki – łączy aktualną wiedzę naukową z praktyką codziennych wyborów, pokazując, że realna zmiana zaczyna się zarówno od decyzji jednostki, jak i odpowiedzialnych działań systemowych.
Pobierz 5. edycję Kodeksu Walki z Rakiem
[1] cancer-code-europe.iarc.who.int (dostęp 26.02.2026)
[2] .zwrotnikraka.pl/europejski-kodeks-walki-z-rakiem/ (dostęp 18.02.2026)
[3] cancer-code-europe.iarc.who.int (dostęp 18.02.2026)
[4] www.generationsanstabac.org (dostęp 26.02.2026)
[5] news.un.org(dostęp 23.02.2026)
[6] cancer-code-europe.iarc.who.int (dostęp 23.02.2026)
